Advies over vasten

Hoe kun jij je voorbereiden op de maand ramadan?

In naam van Allah de Barmhartige de Genadevolle. En vrede en zegeningen zijn met eenieder van de profeten evenals met hen die hun boodschap volgen. Het onderwerp wat in deze video besproken zal worden is: Advies over vasten.

Weet je wie ik de stoerste moslim aller tijden vind? Het is geen held uit vervlogen tijden. Het is geen moderne vrijheidsstrijder. Nee, het is Marcel, een bijzondere man die op een goede dag moslim wilde worden. Na wat zenuwachtige gedrentel buiten de moskee - waar hij het voornemen had om een van zijn laatste sigaren op te steken - besloot hij de knoop door te hakken en de geloofsgetuigenis af te leggen. Daar lijkt niets bijzonders aan, maar toch is het feit dat hij moslim werd een behoorlijke prestatie. Het was namelijk nog maar twee dagen te gaan voordat de Ramadan zou beginnen. Twee dagen. Poe hé, net binnen in de Islam, nog koud je shahada onder je pet en nu al vol aan de bak met vasten.

Het vasten is een van de vijf pilaren waarop de Islam is gevestigd. Het is - naast de getuigenis, het houden van het gebed, het betalen van armenbelasting en de hadj(bedevaart) - je jaarlijks terugkerende plicht ten opzichte van je Schepper. Het bestaat uit: het jezelf onthouden, gedurende de uren van daglicht, van voedsel en drinken, van seksuele gemeenschap met je huwelijkspartner – en uiteraard van jezelf houden aan alle andere verboden en geboden van God, die binnen jouw vermogen liggen. Voor een nieuwe moslim is het vasten niet anders dan voor iemand die is opgevoed als moslim. Het bestaat eruit dat je, alvorens het ochtendgebed, ervoor zorgt dat je een klein ontbijt hebt genuttigd, waarmee je de dag kunt doorkomen.

Gedurende de dag onthoud je jezelf van eten en drinken, van seksuele gemeenschap met je partner en volg je, zoals gebruikelijk in andere tijden van het jaar, de ge- en verboden van Allah. Als de zon ondergaat en de tijd voor het eerste avondgebed (salaat-al-maghrib) is aangebroken, verbreek je het vasten met een dadel, wat water of iets anders dat voorhanden is. Na het gebed nuttig je een normale maaltijd en bereid je jezelf voor op het late avondgebed (salaat-al-‘isha) en eventueel op de speciale gebeden die erop volgen (de zgn. Tarawieh-gebeden).  Dat is, praktisch gezien, alles.

Toch moet je het vasten op waarde schatten: het is geen topsport, maar het vergt wel fysieke en mentale voorbereiding. Mensen die als moslim zijn opgevoed krijgen van kleins af aan deze voorbereiding mee: jonge kinderen vasten normaal gesproken niet de hele maand mee: ze beginnen klein, bijvoorbeeld met het vasten van een ochtend of middag. Of ze onthouden zich van eten, maar drinken nog wel water. Of ze laten favoriete bezigheden van alledag liggen en richten zich meer op hun relatie met hun Schepper (door bijvoorbeeld het gebed te oefenen of Koran te lezen) of op hun relatie met hun ouders door hen meer te helpen. Op deze manier leren ze hun lichaam en geest te wennen aan het jezelf ontzeggen van zaken die je denkt nodig te hebben. Daarnaast oefenen ze zich in het bezigen van goede daden, zodat de ramadan voor hen als een springplank wordt: een oefening in het verrichten van goede daden, die je vervolgens ook in de rest van het jaar toepast.

Nieuwe moslims komen meestal op latere leeftijd tot de Islam en kennen deze vorm van vasten niet of nauwelijks. Andere religieuze overtuigingen kennen het vasten weliswaar ook, maar vaak in een net wat andere vorm en intensiteit dan de islam. Waar het vasten van een christen voor een moslim lichamelijk als een lichte uitdaging gezien kan worden, is het vasten van een hindoe lichamelijk soms veel zwaarder. Zo kent elke religie zijn bijzonderheden in het dienen van de Schepper. Omdat nieuwe moslims later tot de Islam komen, missen ze dus dit hele traject van mentale en fysieke oefening. Als je dan, zoals Marcel twee dagen later meteen mee doet aan de ramadan, dan kan je dat op fysiek vlak best rauw op je dak vallen.

Je kunt je dus echter voorbereiden. Ruim voordat de ramadan begint, kun je al beginnen met onderzoek te doen naar de rites rondom het vasten in de islam. Wat zijn de regels en voorwaarden? Wanneer vast ik wel, wanneer niet (want zieken, reizigers, kinderen, bepaalde ouderen, zogende vrouwen en bepaalde zwangere vrouwen hoeven niet te vasten). Wat zijn de sociale gebruiken? Hoe zit het met die extra gebeden in de moskeeën. Ga zo maar door. De ramadan is bijna zo rijk en divers als de islam zelf.

Deze voorbereiding kun je beschouwen als je eigen, autodidactische opvoeding als moslim. Doe dan ook als kinderen: begin ruim voor de ramadan met minder eten en drinken. Vast eerst een paar ochtenden, dan wat middagen, dan een dag zonder eten maar wel met drinken, en dan begin je aan het grote werk: een hele dag vasten, vanaf het ochtendgebed tot het eerste avondgebed. Naarmate de ramadan dichterbij komt, pak je een dag in de week, dan twee dagen, dan om de dag. Tot de week voor de ramadan. Je bent nu voorbereid. Je lichaam begrijpt dat jij de baas bent. Neem deze week in alle rust en bereid je mentaal voor op de weken die komen gaan. Die mentale voorbereiding ben je natuurlijk al eerder begonnen, tijdens het lezen over de ramadan, maar die intensiveer je nu.

De grootste mentale fout die we als moslims allemaal (ja, allemaal!) wel eens maken is dat we de ramadandagen soms zien als uitgesteld eten. We proppen ons vol voor het ochtendgebed (of slapen er zelfs doorheen), proppen ons vol na het eerste avondgebed (en vallen in slaap voor het ‘isha-gebed en lopen daardoor zelfs de schoonheid en uniciteit van het tarawiehgebed mis!). Daarnaast lopen we allemaal met een chagrijnige bakkes rond en vergeten we de andere verboden en geboden van God door te roddelen, onze gebeden over te slaan of uit te stellen of onze ouders links te laten liggen. Tot we gegeten hebben en dan is alles weer koek en ei. Dat is natuurlijk niet de bedoeling.  Je kunt je afvragen wat dan wél de bedoeling is.

In de vertaling van de Koran staat hierover: “O jullie gelovigen, het vasten is u voorgeschreven zoals het degenen die vòòr u waren was voorgeschreven, opdat u vroom zult zijn.” (2:183) Vroom wordt hier overigens ook wel eens vertaald als ‘godvrezend’ of ‘bewust van God’.  Met andere woorden: het vasten is om allereerste te voldoen aan een verplichting of voorschrift. En dat voorschrift heeft als bedoeling om je vromer te doen leven, je bewuster te laten zijn van je Schepper. De manier waarop je dit bewustzijn van God kunt trainen is door je te beseffen welke gunsten je allemaal voor lief neemt. We beschouwen het als vanzelfsprekend dat we te eten en te drinken hebben en dat we een liefhebbende partner in het leven hebben. Dat zijn echter gunsten van Allah.

Door onszelf deze gunsten vrijwillig te ontzeggen, uit eerbied en ontzag voor Hem, kunnen we dichter bij Hem komen. In de heilige overleveringen wordt dit als volgt verwoord: “Vasten is als een schild en degene die vast heeft twee genoegens: een als hij zijn vasten verbreekt en een als hij zijn Heer ontmoet”. Dit is precies de balans van het vasten: het bevat een lichamelijke component en het bevat een mentaal gedeelte, in je intentie om je lijf en hoofd te zuiveren, goede daden te verrichten en, uiteindelijk, voor je Heer te staan. De gunst van het vasten verbreken, vervult elke dag weer de lichamelijke behoefte, maar ook de spirituele wens om dichterbij Allah te zijn op de Dag des Oordeels, waar je vasten als een beschermend schild voor je zal zijn.

Nu we weten waarom we vasten, volgen hier wat praktische adviezen. Allereerst: eet niet teveel. Daarnaast: eet niet teveel. En ook: eet niet teveel. Afgezien van het feit dat je het niet nodig hebt en het een verspilling van de gunsten van God is, zorgt veel eten er alleen maar voor dat je sloom wordt, je vermoeid voelt en je niet lekker slaapt. Wees dus gematigd. Slaap is overigens iets wat mensen vaak onderschatten. Als je de dagelijkse bezigheden wilt volhouden zul je slaap, naarmate de maand vordert, harder nodig hebben dan eten. Probeer dan ook kleine uiltjes te knappen tussen je bezigheden in, bijvoorbeeld als je net thuiskomt van werk of school, of tussen het eerste en tweede avondgebed in. Even een kwartiertje of half uurtje slapen zorgt ervoor dat je energie overhoudt.

Daarnaast is het van belang niet te overhaast te ontvasten. Een enkele dadel (of drie, vijf of zeven zoals de profeet dit vroeger deed), een glaasje water – meer heb je niet nodig. Als je vervolgens later, bijvoorbeeld na je gebed, een normale maaltijd nuttigt, zul je jezelf beter voelen en het eten beter kunnen opnemen. Probeer licht verteerbaar voedsel te eten (niet teveel vlees bijvoorbeeld, maar rijst, groente, eventueel vis) en begin, als het even kan, met soep of fruit. Drink bewust – niet teveel koffie of thee, maar vooral water en lichte sappen. Verdeel dit over je avond. Als je in een keer veel drinkt, krijg je een opgeblazen gevoel en plas je meestal alles snel weer uit. En dan heb je er ook weinig aan.

Wat het kleine ontbijt voor het ochtendgebed betreft, ook wel ‘suhur’ genoemd: houdt dit licht verteerbaar (muesli, fruit, brood) en dus niet te vet. Laat je niet verleiden tot teveel drinken, zoals ik hierboven al vermeldde: je plast alles weer uit. Sommige mensen slaan deze maaltijd over, en slapen liever verder. Dat kan natuurlijk gebeuren als je slaap tekort komt, maar het is voor je lichaam en energieniveau beter om wel te eten en te drinken. Het maakt de dag voor jou (en je omgeving) zoveel makkelijker. Daarnaast behoorde het ook tot de vaste gebruiken van de Profeet (vrede zij met hem), net als het vasten met een glimlach (en niet als knorrepot). En zeg nou zelf: wie wil zijn ochtendgebed missen?

Kortom, laat het vasten je niet overvallen. Soms ontkom je er niet aan, zoals Marcel die meteen vol aan de bak moest en het al doende heeft geleerd. Maar je kunt het vasten ook eerder leren, zowel de fysieke als de mentale aspecten ervan. Wees als een kind en neem kleine stapjes om je lijf en geest te laten wennen. Doe het voor je Schepper, laat het niet slechts uitgesteld eten of drinken zijn, maar in het volle bewustzijn van je lichamelijke en geestelijke toewijding aan Allah.